kringminnaert.nl

Inhoud lezingen

3 oktober 2017

Govert Schilling
Deining in de ruimtetijd (i.s.m. Het Natuurkundig Gezelschap)

Zwaartekrachtgolven - minieme rimpelingen in de ruimtetijd - werden 100 jaar geleden al voorspeld door Albert Einstein, maar pas eind 2015 voor het eerst gemeten. Wetenschapsjournalist Govert Schilling reisde de hele wereld af om het verhaal van hun ontdekking op te tekenen - Nobelprijswaardige wetenschap vol menselijk drama. Zijn boek 'Ripples in Spacetime' is afgelopen zomer gepubliceerd door Harvard University Press; de Nederlandse editie ('Deining in de ruimtetijd') verscheen op 12 september bij Fontaine Uitgevers. Tijdens zijn lezing vertelt hij alles over Einsteingolven, pulsars, de oerknal, laserinterferometrie en zwarte gaten.


31 oktober 2017

Alex Scholten
Kometen en de Rosetta missie

Van augustus 2014 tot september 2016 onderzocht de Europese ruimtesonde Rosetta de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko. Tijdens zijn veelvuldige banen om de komeetkern maakte hij opnamen en verrichtte hij metingen vanaf verschillende afstanden en kregen sterrenkundige voor het eerst een goed beeld van de processen op een komeetkern wanneer deze zijn perihelium nadert. Eén van de hoogtepunten was de landing van de Philae-lander op de komeetkern, maar ook fascinerende beelden van komeet-activiteit, registratie van talrijke moleculen en aan het einde van de missie de ‘landing’ van de Rosetta zelf op de komeet. Hoewel de verwerking van het verkregen materiaal nog vele jaren zal vergen, geeft Alex Scholten in deze presentatie een overzicht van de missie en de eerste resultaten.

  

28 november 2017

Ad Stoffelen
Hoe hard waait het precies in een orkaan: metingen met sondes, vliegtuigen en satellieten

 Storm, zware storm en orkaankracht worden aan de hand van metingen op 10 meter hoogte bepaald, maar welke meter overleeft dat of wie gaat dat meten? En hoe meet je orkaanwind boven zee? Waarschuwingen zijn gebaseerd op weermetingen en weermodellen en deze moeten onderling op elkaar afgestemd zijn, oftewel geijkt. Wind op zee wordt gemeten met behulp van radars aan boord van satellieten en deze worden, ook voor extreme condities, vergeleken met referentiemetingen. Dit zijn metingen op enkele windmasten wereldwijd, boeien, maar ook metingen vanuit vliegtuigen. De spreker heeft met de Amerikaanse “hurricane hunters” orkanen opgezocht om Europese satellietinstrumenten te ijken. Vanuit de speciaal toegeruste vliegtuigen worden windmetingen verricht op hoogte en nabij het oppervlak. In de lezing gaat de spreker in op de satellietmetingen, de orkaanvluchten en de vergelijking van de diverse metingen.


9 januari 2018

prof. dr. John Heise
Multiversum: Is ons universum er één uit vele? (i.s.m. Het Natuurkundig Gezelschap)
 

Let op: deze lezing vindt ditmaal plaats in het Terreplein van Museum en Sterrenwacht Sonnenborgh!

Het oerknalmodel (Big Bang) van ons universum verklaart veel waarnemingen, maar is nogal speciaal. Problemen zijn de 'homogeniteit', de zgn. fijnafstemming  voor de grootte van de 'bang' en het  'horizonprobleem':  delen die nooit met elkaar in contact waren, zien er toch hetzelfde uit.  Deze  speciale eigenschappen van de oerknal worden verklaart door een voorstel dat kosmische inflatie genoemd wordt.  Alles zat wel degelijk bij elkaar totdat een klein gebiedje in uiterst korte tijd een extreme uitdijing (inflatie) ondergaat die vooraf gaat aan en overgaat in de oerknal. Eigenschappen van inflatie zien we terug in waarnemingen aan de Kosmische Achtergrondstraling en geven de blauwdruk voor structuurvorming in ons heelal. Veel versies van inflatie creëren als vanzelf omstandigheden voor herhaling (Eeuwige kosmische inflatie) en vormen  een reeks universa, samen een Multiversum, zowel in serie binnen een gegeven universum als elders, parallel.  Het is een antwoord op de meest gestelde vraag in de sterrenkunde, "wat was er vóór de oerknal": een extreem heterogeen, heet en divers heelal dat bestaat  uit een reeks exploderende en superkoelende bubbels. Sommige 'bellen' (andere universa) kunnen botsen tegen de onze. Is dat in principe waarneembaar?

 

30 januari 2018

dr. Rob van Gent
De sterrenkunde in de islam.

Het Gouden Tijdperk van de islamitische sterrenkunde duurde vanaf de 8ste eeuw tot in de 18de eeuw. Gedurende deze periode bestudeerden wetenschappers overal in de tot de islam bekeerde regio’s nauwlettend de posities en de bewegingen van de zon, de maan, de planeten en de sterren. Deels uit godsdienstige motieven (berekening van de religieuze kalender en de bepaling van de gebedstijden) maar ook vanwege astrologische, filosofische en puur wetenschappelijke belangstelling. Hierbij werden oudere teksten uit het Grieks, Middelperzisch en Hindi naar het Arabisch vertaald, geassimileerd, uitvoerig becommentarieerd en waar mogelijk met nieuwere waarnemingen en inzichten aangevuld. In de lezing zullen diverse van deze aspecten belicht worden en hoe zij vanaf de 12de eeuw ook in de Europese sterrenkunde ingang vonden en zelfs tot op de dag van vandaag nog relevant zijn


20 februari 2018

dr. ir. Wieger Wamelink
Moestuintjes op Mars

 Wieger Wamelink werkt samen met zijn team sinds 2012 aan de vraag of je groenten zou kunnen telen op Mars- en Maanbodem om toekomstige bewoners te kunnen voeden. In 2013 startte het eerste experiment op Mars- en Maanzand simulanten geleverd door NASA. In de kassen van Wageningen University zijn inmiddels meer dan twintig verschillende groente soorten, klavers en wilde planten getest op de simulanten, die alle voedingstoffen in voldoende mate bevatten, behalve stikstof, in de vorm van nitraat of ammonium. De meeste soorten groeiden prima, vooral op de Marsbodem simulant, zeker na de toevoeging van organisch materiaal, om de toevoeging van uitwerpselen en niet gegeten plantenresten na te bootsen. De simulanten bevatten zware metalen wat een probleem kan vormen als de groenten gegeten worden. Testen wezen uit dat die echter niet werden opgenomen, waarna Dr. Wamelink een echte ‘Marsmaaltijd’ organiseerde voor zijn sponsoren van de crowdfunding campagne.


20 maart 2018

Leden voor Leden avond, 
tevens de ledenvergadering

De lezing die op deze avond gepland was, kan helaas niet doorgaan. Echter, in plaats daarvan organiseren we deze avond weer een Leden voor Leden avond. Vanavond geven een aantal leden korte voordrachten over uiteenlopende onderwerpen. O.a. Edwin Mathlener zal iets vertellen over de zonsverduistering van afgelopen zomer en Franz van Diermen zal een lezing geven over de Virgo zwaartekrachtsgolven detector. Aansluitend vindt op deze avond de ledenvergadering plaats.

 

17 april 2018

Prof. dr. Ed van den Heuvel
Leven na de dood van sterren: Neutronensterren, Witte Dwergen en Zwarte Gaten.

Sterren hebben een eindige levensduur, omdat ze hun eigen materiaal als brandstof gebruiken om hun licht mee op te wekken. Sterren zoals de zon leven heel lang, ca 10 miljard (10 000 miljoen) jaar. Zwaardere sterren leven veel korter. Een ster, die 8 maal zwaarder is dan de zon, leeft maar 20 miljoen jaar en een ster, 25 maal zo zwaar als de zon, slechts 5 miljoen jaar. Na hun dood blijft er nog een object over dat nog veel activiteit kan vertonen. Lichte sterren, tot 8 maal de massa van de zon, overlijden rustig en laten een "witte dwerg" achter, een zwak lichtend object dat afkoelt en langzaam onzichtbaar wordt. Sterren zwaarder dan 8 maal de zon eindigen hun leven met een explosie, en laten een neutronenster of een zwart gat achter.  Deze objecten zijn in alle opzichten extreem. Een neutronenster heeft 400 000 maal de massa van de Aarde maar is niet groter dan Amsterdam (20 km). Een neutronenster is in feite één grote atoomkern, bijeen gehouden door de zwaartekracht. Sterren zwaarder dan ongeveer 20 tot 25 maal de zon laten een zwart gat achter: sterren waaruit zelfs geen licht meer kan ontsnappen. We kennen thans duizenden neutronensterren en tientallen zwarte gaten in ons Melkwegstelsel, die zich nog veel activiteit vertonen, en prof. dr. Ed van den Heuvel, die in 1962 als laatste student zijn afstudeer onderzoek deed bij Minnaert, vertelt over hoe deze activiteit kan worden waargenomen.